ස්ට්‍රෝක් (ආඝාතය) යනු කුමක්ද?

stroke-article-insideවචනය මෙන්ම බරපතල අදහසක් කියැවෙන රෝගී තත්වයක් ලෙස ආඝාතය හෙවත් stroke හඳුන්වාදෙන්න පුලුවන්. ඔබ දන්නා කියන පුද්ගලයකු හට ස්ට්‍රෝක් එකක් සෑදී ඇති බවත්, ඉන් අනතුරුව ඇතිවී තිබෙන ප්‍රතිඵල පිළිබඳවත් ඔබ යම්තාක් දුරකට දැනුවත්වී ඇති. නමුත් මෙහිදී සිදුවන්නේ කුමක්ද, මෙය කල්තබා හඳුනාගත හැකි තත්වයක්ද, මෙය ඇතිවීම වළක්වාගත හැක්කේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව වැඩි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට මෙම ලිපියේ අන්තර්ගය උපකාරීවනු ඇත.

ස්ට්‍රෝක් එකක් ඇතිවීමේදී සිදුවන්නේ කුමක්ද?

ස්ට්‍රෝක් එකක් එසේත් නොමැතිනම් ආඝාතයක් ඇතිවීමට මූලික වශයෙන් හේතු දෙකක් තිබෙනවා.

  1. මොළය අභ්‍යන්තරයේ සිදුවන රුධිර ගැලීම — මෙහිදී මොළයේ අභ්‍යන්තර පටක අතරට රුධිරනාල වල පිපිරීමක් නිසා රුධිරය ගැලීම සිදුවනවා. මේ නිසාවෙන් එම පටක මත යෙදෙන පීඩනය නිසා එම ප්‍රදේශය මගින් ක්‍රියාත්මකවන ස්නායු ක්‍රියාකාරීත්වය අඩපණ වීමක් සිදුවනවා.
  2. රුධිර කැටති සිරවීම නිසා ඇතිවන ආඝාත– මෙහිදී සිදුවන්නේ මොළයට රුධිරය සපයන රුධිර නාලයක් තුල රුධිර කැටියක් සිරවීමයි. එනිසා එම නාල මඟින් රුධිරය සපයන ස්නායු පටක වලට රුධිර සැපයුම අඩපණවී එම පටක මියගොස් එම ස්නායු ක්‍රියාකාරීත්වය නැතිවී යාමේ අවදානමක් ඇතිවනවා.

අභ්‍යන්තර රුධිර ගලනය නිසා ඇතිවන ආඝාත තත්ව වලට වඩා රුධිර කැටිති සිරවීම නිසා ඇතිවන ආඝාත තත්ව වඩා සුලභ වනවා.

තවද මෙවැනි ස්ට්‍රෝක් එකක් පවත්නා කාල සීමාව හා එය මොළය හා ස්නායු පද්ධතියට ඇති කරන බලපෑම අනුව mini strokes/ Transient Ischeamic Attacks (TIA) හෙවත්, තීව්‍රතාවයෙන් අඩු ආඝාත විශේෂයක් වෙන් කර හඳුන්වනු ලබනවා. මෙම තත්වයේදී මොළය මත මෙම ආඝාතයේ බලපෑම පැය 24කට වඩා අඩු කාලයක් පවතින අතර, එමඟින් ඇතිවන ආබාධ තත්වයන් ප්‍රතිවර්ත (reversible), එනම් නැවත යථා තත්වයට පත්වීමේ හැකියාවක් පවතිනවා. මෙහි ඇති වැදගත්කම වන්නේ මෙවන් තත්වයකට මුහුණදෙන පුද්ගලයෙකු නැවත මූලික බරපතල ආඝාත තත්වයකට පත්වීමේ අවදානමක් ඉදිරි මාස 6 හෝ වසරක් කාලයක් තුල පැවතීමයි. එම නිසා මෙම mini stroke හෙවත් TIA ආඝාත, වඩා අවදානම් බරපතල ගණයේ ආඝාත තත්වයක පූර්ව දැනුම්දීමක් ලෙස සැලකිය යුතුවනවා. එවන් අවස්ථාවකදී නිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා ඉක්මනින් යොමුවීම මඟින්, බරපතල ආඝාත ඇතිවීමෙන් වැලකී සිටීමට ගත හැකි පූර්ව උපායමාර්ගයන් වලට එලඹීමටත්, එමඟින් දරුණු අවාසන්නවන්ත තත්වයන්ට මුහුණදීමෙන් වැලකී සිටීමේ අවස්තාවත් ඔබට උදාවනු ඇත.

ආඝාත තත්වයක්/ ස්ට්‍රෝක් එකක් ඇතිවී තිබෙන බවට ඔබට හඳුනාගත හැකි ලක්ෂණ

  1. සිනාසීමට උත්සාහා කිරීමේදී මුහුණ එක පසකට ඇදී යන ස්වභාවයක් ඇතිවීම.
  2. අත් දෙක එකවර, එකම මට්ටමකට ඉහළට එසවිය නොහැකිවීම.
  3. කථනයේදී පෙර නොවූ ගොත ගැසෙන ස්වභාවයක් හෝ වෙනත් වෙනසක් ඇතිවීම.
  4. ශරීරයේ එක පසෙක පණ නැති ස්වභාවය.
  5. අධික හිසරදය හා එක්වර කළුවර වී යාම/ black outs ඇතිවීම.
  6. ඇස් පෙනීම එකවර අඩුවීම, දැස් බොඳවීම හෝ එකවරම නොපෙනීයාම.
  7. වෙනත් හේතුවක් නොමැතිව ඉබේ ඇතිවන කරකැවිලි ස්වභාවය හා ඒනිසා සිදුවන ඇදවැටීම්.
    ඔබට හෝ ඔබගේ හිතවතෙකුට මෙවැනි රෝග ලක්ෂණ ඇතිවී, නැතිවීයාමක් සිදුවුණිනම් එය mini stroke / TIA තත්වයක් වීමේ අවස්තාව සුලභයි. එමනිසා එවන් අවස්තාවක් නොසලකා නොහැර නිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා යොමුවීමෙන් ඉදිරියේදී ඇතිවිය හැකි වඩා අවදානම් ආඝාත තත්වයකින් මිදීමට ඔබට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.

ආඝාත / ස්ට්‍ර්‍රොක් ඇතිවීමේ අවධානමට බලපාන කරුණු මොනවාද?

  1. ඔබ පවුලේ කෙනෙකු හට මෙම තත්වය වැලඳී තිබෙන්නේනම් ඒ සඳහා ඔබට ඇති අවදානම ඉහළ යනු ඇත.
  2. තවද, පුරුෂ පාර්ශවයට මේ සඳහා වන අවධානම සාපේක්ෂව ඉහළ අගයක් ගැනෙනවා.
  3. ඉහත සඳහන් කල පරිදි mini stroke / TIA තත්වයකට පෙර මුහුණදී තිබේනම්, ඉන් පසු එලඹෙන අවුරුද්ද තුළ නැවත බරපතල ආඝාත තත්වයක් ඇතිවීමේ අවධානමක් පවතිනවා.
  4. වයස 55-60 අතර හෝ ඊට වැඩිවීමත් මෙම අවධානම ඉහල දමන කරුණක් වනවා.
  5. නිධන්ගත රුධිර කැටිගැසීමේ හා නොගැසීමේ රෝගී තත්වයන් නිසා පිලිවෙලින් රුධිර කැටිති හිරවීම නිසා ඇතිවන ආඝාත හා අභ්‍යන්තර රුධිර ගලනයන් නිසා ඇතිවන ආඝාත සඳහා වන අවධානම ඉහල යනවා.

ඉහත අපි සාකච්ඡා කල කරුණු සියල්ලම පාහේ නොවැලැක්විය හැකි අවදානම් තත්ව ලෙස සැලකිය හැකිවනවා.
නමුත්, අප වඩාත් සැළකිලිමත් විය යුත්තේ, ආඝාත සඳහා හේතුවන, අපට වලක්වාගත හැකි අවදානම් තත්ව පිලිබඳවයි.

  • අධිරුධිර පීඩනය
  • ඉහළ කොලෙස්ට්‍රෝල් මට්ටම්
  • හෘද රෝග
  • රුධිර නාල ගැටගැසීම ආශ්‍රිත රෝග
  • දියවැඩියාව
  • අධික තරබාරුව

වැනි රෝගී තත්වයන්ද, ඒවාට හේතුවන පහත සඳහන් අයහපත් සෞඛ්‍ය පුරුදුද, ආඝාත තත්වයන් ඇතිවීමේ අවධානම සීග්‍රයෙන් ඉහළ දමනු ලබනවා.

  • සිගරට් හා අනෙකුත් දුම් පානයන්
  • අකාර්යක්ෂම බව
  • අධික ලෙස මත්පැන් භාවිතය
  • මත් ද්‍රව්‍ය භාවිතය
  • අයහපත් ආහාර පුරුදු ( අධික සීනී, තෙල්, ලුණු, සහිත ආහාර වර්ග පරිභෝජනය )
  • කාන්තාවන් විසින් ද භාවිතයට ගැනෙන හෝමෝනමය උපත් පාලන පෙති සඳහා දිගුකාලීනව පුරුදුවී සිටීම.

මෙම තත්වය සඳහා වන ප්‍රතිකාර ක්‍රම මොනවාද?

ප්‍රතිකාර වලට පලමුව ආඝාත ත්ත්වය ඇතිවී තිබෙන්නේ මොළයේ අභ්‍යන්තර රුධිර ගැලීමක් නිසාද නැතහොත් රුධිර නාලයක ලේ කැටියක් සිරවීමක් නිසාද යන්න නිශ්චිත කොට හඳුනාගැනීම ඉතාමත් වැදගත් වනවා.

මොළයේ අභ්‍යන්තර නිරීක්ෂණය සඳහා CT, MRI වැනි තාක්ෂණය යොදාගැනෙනවා.
ඉන් අනතුරුව,

  1. රුධිර ගැලීමක් නිසා ඇතිව තිබෙන තත්වයක් නම්, තවදුරටත් රුධිර ගැලීම අවම කිරීමටත්, රුධිර ගලනය මඟින් මොළයේ පටක මත යෙදෙන පීඩනය අවම කිරීමටත් අවශ්‍ය ඖෂධ ලබාදීම සිදුකෙරෙනවා.
  2. ුධිර කැටති සිරවීමක් නිසා ඇතිවී තිබෙන ආඝාත තත්වයක් නම්, එම කැටිති දියවීමටත්, තවදුරටත් සිදුදිය හැකි රුධිර කැටගැසීම වළක්වා ගැනීමටත් උපකාරී වන ඖෂධ ලබාදීම සිදුකෙරෙනවා.

මීට අමතරව, ඒ ඒ පුද්ගලයාට ඇතිවී තිබෙන ආඝාත තත්වයන් සඳහා අදාල වෙනත් ප්‍රතිකාර ක්‍රම භාවිතා කෙරෙනවා. එක් එක් රෝගියාට ඇතිවී තිබෙන ආඝාත තත්වයේ තීව්‍රතාව අනුව, ඖෂධ ලබාදීමේ සිට මොළයේ ශල්‍යකර්ම සිදුකිරීම දක්වා පරාසයක් තුළ මෙම ප්‍රතිකාර ක්‍රම පැතිර තිබෙනවා.

මුලික අවස්ථාවෙන් පසුව, ඇතිවී තිබෙන ආබාධ තත්වයන් අනුව,

  • අක්ශිරෝග විශේෂ ප්‍රතිකාර
  • ස්නායු රෝග විශේෂ ප්‍රතිකාර
  • මානසික සෞඛ්‍ය සඳහා වන ප්‍රතිකාර
  • ශාරීරික ව්‍යායාම / physiotherapy

ඇතුළු වෙනත් ප්‍රතිකාර ක්‍රම කිහිපයක්ම අනුගමනය කිරීමට සිදුවනු ඇත.

ආඝාත ඇතිවීමේ අවදානම අවම කරගැනීමට ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග මොනවාද?

  1. යහපත් ආහාර පුරුදු ඇති කරගැනීම ( එනම් අධික සීනි තෙල් හා ලුණු සහිත ආහාර වළින් වැලකී සිටීමත්, එළවළු පළතුරු ධාන්‍ය වර්ග ආහාර වේල් වලට වැඩි වශයෙන් එක කරගැනීමත් මින් අදහස් කෙරෙනවා. )
  2. දුම් පානය, මත්පැන් පානය හා මත් ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් වැලකී සිටීම.
  3. ශරීරයේ බර උසට සරිලන ලෙස නියමිත අගයක පවත්වාගැනීම සඳහා දිනපතා ව්‍යායාම වල නිරත වීම.
  4. රෝගී තත්වයන් පිලිබඳව කල්තබා හඳුනාගෙන නිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා යොමුවීම.

ආඝාත හෙවත් ස්ට්‍රොක් තත්වයක් ඇතිවන්නේ කෙසේද, එහිදී ඇතිවන ශාරීරික ලක්ෂණ මොනවාද, මේ සඳහා වන ප්‍රතිකාර ක්‍රම හා මෙම තත්වයන් ඇතිවීම වලක්වා ගන්නේ කෙසේද යන්න පිලිබඳව ඔබට යම් අවබෝධයක් මෙම ලිපිය තුළින් ලැබෙන්නට ඇතැයි සිතමු.

මෙවැනි රෝගී තත්වයක් නිසා එක්තැන්වී සිටින පුද්ගලයකු රැක බලා ගැනීමේදී ඔබ සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු මොනවාද හා එහිදී භාවිතා වන අනෙකුත් ප්‍රතිකාර ක්‍රම පිළිබඳවත් අපි තවත් දිනෙක වෙනත් කෙටි ලිපියකින් සාකච්ඡා කරමු.

Author : Dr. H.Vithana (M.B.B.S)

Comments